mixxt

Sign up here for free!

Welcome to mixxt!

Οι έννοιες της Βιολογίας και η διδασκαλία τους

News

Οι έννοιες της Βιολογίας και η διδασκαλία τους

Ενα άρθρο για τη Βιολογία και τη διδασκαλία της που μου άρεσε γι'αυτό το παραθέτω ολόκληρο:

"της Άνθης Σιελουβάρη

Καθηγήτριας Βιολογίας

Οι έννοιες της Βιολογίας και η διδασκαλία τους

Η Βιολογία, η Επιστήμη της Ζωής, ιδρύθηκε σχεδόν 24 αιώνες πριν από τους μεγάλους προγόνους μας Αριστοτέλη και Θεόφραστο. Σήμερα η σύγχρονη Βιολογία περιλαμβάνει πολυάριθμους κλάδους και ερευνητικά πεδία καθώς και αμέτρητες πρακτικές εφαρμογές σε κάθε βήμα της καθημερινής μας ζωής. Στην εποχή της διακλαδικότητας και της συνεργασίας των Επιστημών και των επιστημόνων, η πλούσια θεματική της Βιολογίας χρησιμοποιεί γνώσεις και εργαλεία των Μαθηματικών, της Φυσικής, της Χημείας, της Γεωλογίας, αλλά και των Ανθρωπιστικών Επιστημών. Όλοι βέβαια ξέρουμε ότι η Βιολογία πρωτοστατεί σε πολλά θέματα ‘αιχμής’ με ιδιαίτερα συναρπαστικές προόδους στον τομέα της ανθρώπινης υγείας και στην αντιμετώπιση των απειλητικών προβλημάτων του περιβάλλοντος.

Σήμερα, η βιολογία αποτελεί ένα συνεχώς εξελισσόμενο πεδίο έρευνας. Έχουμε γίνει μάρτυρες ανεπανάληπτων επαναστατικών ανακαλύψεων στη γενετική, την κυτταρική βιολογία και τη νευροεπιστήμη, όπως και εντυπωσιακής προόδου στην εξελικτική βιολογία, τη φυσική ανθρωπολογία και την οικολογία, καθώς μια ολόκληρη βιομηχανία έχει αναδυθεί από την έρευνα στη μοριακή βιολογία. Τα αποτελέσματα είναι ολοφάνερα σε διαφορετικά πεδία: ιατρική, γεωργία, γενετική βελτίωση ζώων, διατροφή του ανθρώπου, για να αναφέρουμε μόνο μερικά. H βιολογία έχει μπεί στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, αφού μέσα από άρθρα ή διαφημίσεις στον τύπο επιδρά στις απόψεις τους και τις συμπεριφορές τους σε πολύ μεγάλη ποικιλία θεμάτων, από τις συνηθισμένες δραστηριότητες της καθημερινότητας έως τη διατήρηση της ζωής στη Γη. Για παράδειγμα, α) μπορεί να προτιμήσουμε απορρυπαντικό ρούχων με «βιολογική» δράση ή πιάτων με αντιβακτηριδιακή, β) παίρνουμε μέτρα προστασίας των ζώων, π.χ. απαγορεύοντας το ψάρεμα ή το κυνήγι κατά τις περιόδους αναπαραγωγής τους.Eπιπλέον, οι βιολόγοι ερευνούν συνεχώς για να επινοήσουν προϊόντα και να δημιουργήσουν τις συνθήκες που θα κάνουν καλύτερη (πιο απλή, υγιεινή και δημιουργική) την καθημερινή ζωή.

Εναλλακτικές αντιλήψεις (παρανοήσεις) για έννοιες σχετικές με τη Βιολογία είναι πολύ πιθανό να εμφανισθούν στους μαθητές ως συνέπεια ενος πλαισίου δράσης και αλληλεπίδρασης άρρηκτα συνδεδεμένου με τα βιώματα τους.

Τα παιδιά µέσα από τις εµπειρίες τους διαµορφώνουν πεποιθήσεις και ερµηνείες για τη φύση και τις λειτουργίες της, όπως για το τί είναι το «ζωντανό-μη ζωντανό». Τι είναι ζωή; Ποιό από τα παρακάτω είναι ζωντανά; Εμείς; Τα φύλλα του δέντρου; Η σαλάτα; Γιατί όλοι έχουμε την ανάγκη να τρεφόμαστε;

Τα δέντρα μεγαλώνουν, εμείς περπατάμε, τα πουλιά πετούν, ένα σκυλάκι γεννάει σκυλάκια, τα ψάρια ζούν στη θάλασσα, χρειαζόμαστε να αναπνέουμε συνεχώς, τα αγόρια είναι διαφορετικά από τα κορίτσια, η γιαγιά και ο παππούς έχουν ρυτίδες, όλοι οι άνθρωποι δεν είμαστε ίδιοι, ο καθένας μας είναι διαφορετικός. Υπάρχουν άνθρωποι που διαφέρουν στο χρώμα, υπάρχουν «μαύροι» και «άσπροι».

Ποιά λοιπόν είναι τα χαρακτηριστικά της ζωής; Όπως είναι λογικό, είναι δύσκολο για ένα παιδί να διακρίνει τα χαρακτηριστικά της ζωής και τι καθιστά «κάποιον» ή «κάτι» ζωντανό ή μη ζωντανό. Κάποια πράγματα κοιτάζοντας γύρω τους αναρωτιούνται αν έχουν ζωή λοιπόν ή όχι. Παράλληλα αρχίζουν να αναπτύσσουν ερωτήματα αλλά και να εκφράζουν ιδέες για το τι είναι ζωή και ποιά τα χαρακτηριστικά της. Αναρωτιούνται γιατί ο καθένας μας έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και κατά συνέπεια σχηματίζουν διάφορες εντυπώσεις για την διαφορετικότητα του καθενός μας.

Οι σχέσεις των οργανισμών με το περιβάλλον τους, και πώς το περιβάλλον επιδρά σε όλα τα είδη των οργανισμών είναι δυνατόν να απασχολήσει τα παιδιά σε αυτή την ηλικία. Με άλλα λόγια, τα παιδιά αρχίζουν να συνειδητοποιούν την αναγκαιότητα και την εξάρτηση των οργανισμών από το περιβάλλον τους. Οι οργανισμοί τρέφονται εξασφαλίζοντας τη τροφή τους με διάφορους τρόπους. Οι αγελάδες τρέφονται με χόρτα, οι φώκιες με ψάρια και η τροφή του ανθρώπου προέρχεται τόσο από φυτά όσο και από ζώα. Τα φυτά είναι ζωντανά; Τρέφονται; Ποιός τους δίνει τροφή; Οι οργανισμοί αναπνέουν. Γιατί και ποιοί αναπνέουν; Γιατί χρειαζόμαστε το οξυγόνο της ατμόσφαιρας; Οι οργανισμοί αναπαράγονται. Από τους σπόρους των φυτών φυτρώνουν νέα φυτά. Οι άνθρωποι δημιουργούν οικογένεια, οι περισσότεροι έχουν τουλάχιστον ένα αδερφό ή αδερφή και μοιάζουν μεταξύ τους.

Οι οργανισμοί αναπτύσσονται. Τα παιδιά βλέποντας φωτογραφίες καταλαβαίνουν ότι από την ημέρα που γεννήθηκαν μέχρι σήμερα δεν είναι ίδιοι. Το ίδιο και οι γονείς τους, και οι παππούδες τους. Αυτό συμβαίνει γιατί οι οργανισμοί αλλάζουν και αναπτύσσονται. Για παράδειγμα, το ύψος μας αυξάνεται μέχρι κάποια ηλικία. Τα παιδιά παρατηρούν ότι δεν έχουν το ίδιο βάρος και ύψος από τότε που γεννήθηκαν.

Το ανθρώπινο σώμα και οι λειτουργίες του, είναι σίγουρα κάτι που απασχολεί τα παιδιά σε νεαρή ηλικία. Συγκεκριμένα, η κατανόηση βασικών λειτουργιών και χαρακτηριστικών του ανθρώπινου σώματος. Γιατί αρρωστούμε; Γιατί το σώμα μας χρειάζεται μια ισορροπημένη διατροφή για να είναι υγιές; Πώς μετακινούμαστε; Ο σκελετός μας χρησιμοποιείται για τη μετακίνησή μας; Πώς κινείται το σώμα μου; Γιατί ακούμε από τα αυτιά μας και γιατί βλέπουμε από τα μάτια; Τα δόντια μας βοηθούν να τρώμε την τροφή μας; Η επιδερμίδα μας γιατί δεν καλύπτεται από τρίχες όπως στα ζώα; Πώς οι οσμές και οι γεύσεις ανιχνεύονται από τον ανθρώπινο οργανισμό; Γιατί υπάρχουν αγοράκια και κοριτσάκια; Σε τί διαφέρουμε;

Σε σχετική έρευνα που έγινε σχετικά με την ανάλυση των απόψεων των παιδιών σχετικά με το πεπτικό σύστημα (με απλά λόγια την πορεία της τροφής μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό), για τα μικρά παιδιά η τροφή όταν «φεύγει από την κοιλιά» πάει στα πόδια (κατεύθυνση βαρύτητας) ή στα μπράτσα και αντίστοιχα το παιδί ψηλώνει ή δυναμώνει. Επομένως, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν κατανοούν τους βιολογικούς μετασχηματισμούς της τροφής στον οργανισμό. Από μικρά ακούνε τους γονείς να τους λένε «να τρώτε το φαγητό σας για να μεγαλώσετε». Πιστεύουν λοιπόν πώς η τροφή απλά εισχωρεί στον οργανισμό και αυξάνει η μάζα τους. Επομένως, σε καμμία περίπτωση δεν υποπτεύονται πώς ο ανθρώπινος οργανισμός θα πάρει από τη τροφή μόνο τις θρεπτικές ουσίες οι οποίες μέσα από τη καύση που θα γίνει στα κύτταρα θα δώσουν ενέργεια που θα βοηθήσει στην ανάπτυξή τους.

Συνεπώς, οι απόψεις των παιδιών προσχολικής ηλικίας σχετικά με κάποιες βιολογικές λειτουργίες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν «βιολογικές», ξεφεύγουν από την ψυχολογική και φυσιολογική ερμηνεία και χαρακτηρίζονται ως λειτουργικές.

Συνήθεις αντιλήψεις των παιδιών είναι ότι ζωντανό στη φύση είναι καθετί που κινείται και διαθέτει πόδια! Ο,τιδήποτε κινείται και το βλέπουν, δηλαδή από μικρά ζώα όπως μυρμήγκια, σκουλήκια, μέχρι γάτες, σκύλους και φυσικά ανθρώπους μπορούν να κατανοήσουν και να χαρακτηρίσουν ζωντανούς αυτούς τους οργανισμούς με το βασικό κριτήριο ότι κινούνται! Όμως σαφέστατα αυτό είναι λάθος αφού υπάρχουν εκατομμύρια ζωντανοί οργανισμοί οι οποίοι είναι εδραίοι και δεν κινούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Ένα από τα καλύτερα παραδείγματα είναι τα φυτά. Είναι οργανισμοί οι οποίοι διαθέτουν χαρακτηριστικά που εντάσσουν ένα οργανισμό σε ζωντανό αλλά δεν κινούνται, δεν έχουν σαφέστατα πόδια ή άλλα σωματικά εξαρτήματα για κίνηση. Επιπρόσθετα, άλλα παραδείγματα είναι αρκετοί θαλάσσιοι οργανισμοί οι οποίοι είναι εδραίοι ένα μέρος της ζωής τους ή και όλη τους τη ζωή, καθώς και μικρόβια δηλαδή οι ζωντανοί οργανισμοί οι οποίοι είναι μικροσκοπικοί και επομένως ορατοί μόνο με μικροσκόπιο. Αυτό μας οδηγεί σε μία άλλη αντίληψη των παιδιών ότι δηλαδή ζωντανό γι αυτούς είναι ό,τι φαίνεται και άρα μπορούν να το δούν ξεκάθαρα με τα μάτια τους. Η αντίληψη αυτή είναι λάθος αφού όλοι ξέρουμε ότι μύκητες, βακτήρια, παράσιτα θεωρούνται ζωντανοί οργανισμοί και προκαλούν διάφορες ασθένειες στον άνθρωπο που κάποιες μπορεί να οδηγήσουν ακόμα και στον θάνατο. Έτσι, αντιλήψεις των παιδιών που αφορούν ασθένειες γενικότερα είναι ότι απλά ο άνθρωπος αρρωσταίνει γιατί απλά δεν ντύθηκε καλά και κρύωσε. Επομένως, σαφέστατα δεν διαφοροποιούν τις ασθένειες πόσο μάλλον να τις αποδίδουν στη συμβίωση του οργανισμού μας με ένα μικρόβιο που είναι ζωντανό, δεν το βλέπουμε, δεν το νιώθουμε (εκτός από τα συμπτώματα που μας προκαλεί) και είναι ολότελα υπεύθυνο για την ασθένεια που μας ταλαιπωρεί.

Ακόμη, συχνά διατυπώνονται αντιλήψεις των παιδιών για τη διαφορετικότητα του καθενός από εμάς. Αυτό που σίγουρα δεν καταλαβαίνουν είναι η διαδικασία της γονιμοποίησης και αναπαραγωγής αφού πιστεύουν πώς κάποια ανώτερη δύναμη «έβαλε» ένα μικρό παιδάκι μέσα στη κοιλίτσα της μαμάς η οποία μετά από λίγο καιρό το έφερε στο κόσμο. Συνάμα δημιουργούνται αντιλήψεις σχετικές με τη διαφορά του βιολογικού φύλου, παρανοήσεις που αφορούν δηλαδή την ύπαρξη αγοριών και κοριτσιών, όπως ότι μια ανώτερη δύναμη έκρινε και έστειλε στη κοιλιά της μητέρας αγοράκι ή κοριτσάκι.Επιπρόσθετα, πιστεύουν ότι καθώς η μητέρα γεννάει το παιδί αυτό παίρνει κάτι από τη μαμά γι’ αυτό ίσως να εξηγείται κάποια ομοιότητα με τη μητέρα. Αυτό που σίγουρα δεν καταλαβαίνουν είναι η συμμετοχή του πατέρα σε αυτή τη διαδικασία. Πιστεύουν ότι ναι μεν μοιάζουμε στους γονείς (γιατί αυτό ακούνε συνεχώς από το οικογενειακό και στενό περιβάλλον) αλλά πιστεύουν σαφέστατα ότι μια ανώτερη υπερφυσική δύναμη επέλεξε να δώσει σε κάποιους ύψος, μαύρα μαλλιά ή ξανθά, ίσια ή σγουρά, πράσινα ή καφέ ή γαλάζια μάτια, γιατί σαφώς δεν γνωρίζουν και δεν μπορούν να κατανοήσουν την έννοια της αναπαραγωγής και της κληρονομικότητας!

Τέλος, η έντονη διαφορετικότητα σε κάποιους ανθρώπους, δηλαδή το χρώμα τους και συγκεκριμένα η ύπαρξη των ανθρώπων με μαύρο χρώμα, ξυπνά στα παιδιά τόσο έντονα την επιθυμία να δώσουν απάντηση γι’ αυτό το περίεργο φαινόμενο ώστε πιστεύουν πώς το χρώμα αυτό προήλθε από το γεγονός ότι ναι μεν κάποιος τους έπλασε έτσι αλλά ίσως η διατροφή τους ή η προέλευσή τους από άλλα μερη της γής τους δίνει το μαύρο χρώμα! Αυτό σε καμμία περίπτωση δεν ισχυεί αφού γνωρίζουμε πλέον ότι το χρώμα του δέρματος καθορίζεται από το συνδιασμό τριών γονιδίων.

«Ο πιο σπουδαίος απλός παράγοντας που επηρεάζει τη μάθηση είναι αυτό που ο μαθητής ήδη γνωρίζει. Εξακρίβωσε το και δίδαξε τον συμφωνά με αυτό». (Ausubel, 1968)

Η γνώση, σύμφωνα με τη θεωρία κατασκευής της γνώσης είναι μια σειρά από νοητικές διεργασίες με στόχο την προσαρμογή κάθε ατόμου στο περιβάλλον του. O καθένας εξελίσσεται νοητικά μέσα από τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Οικοδομεί τη γνώση του μέσω της κριτικής εξέτασης των γνώσεων που ήδη διαθέτει και των εμπειριών του. Ο μαθητής δομεί τη γνώση του μέσα από την αλληλεπίδραση των προηγούμενων αντιλήψεών του και των πληροφοριών που είναι δυνατό να προσλάβει διαμέσου αυτών. Στη διδακτική πρακτική, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη συζήτηση, στη συνεργασία, στη διαπραγμάτευση και στη θέσπιση κοινών εννοιών. Ο ρόλος του καθηγητή είναι να διευκολύνει το μαθητή να δομήσει την προσωπική του γνώση και να την επισημοποιήσει επιστημονικά.
Οι λανθασμένες αναπαραστάσεις των μαθητών βοηθούν το διδάσκοντα να αποκαλύψει τις δυσκολίες που συναντούν και να καλύψει την απόσταση ανάμεσα στην προσωπική γνώση των παιδιών και στην επιστημονική γνώση.
Τα παιδιά θα πρέπει να συνειδητοποιούν τη μοναδικότητά τους, να εντοπίζουν τις ομοιότητές τους με τους άλλους και να σέβονται τη διαφορετικότητα. Θα πρέπει, επίσης, να καθίστανται ικανά να περιγράφουν το άμεσο περιβάλλον τους και να γνωρίζουν τις βασικές διαφορές ανάμεσα σ’ αυτό και σε άλλα ευρύτερα περιβάλλοντα μέσα από συγκρίσεις που θα ενθαρρύνονται να πραγματοποιούν. Αρχικά, «ανακαλύπτουν» τον κόσμο με την κίνηση, την εξερεύνηση και την αλληλεπίδραση. Χρησιμοποιούν αρχικά τις αισθήσεις τους, κάνουν υποθέσεις, προσπαθούν να γνωρίσουν τον κόσμο. Διακρίνουν ομοιότητες και διαφορές, αντιλαμβάνονται σχέσεις αλληλεξάρτησης, προσπαθούν να ερμηνεύσουν φαινόμενα και αλλαγές που συμβαίνουν γύρω τους. Μοιράζονται τις γνώσεις τους με τους άλλους, ανταλλάσσουν ιδέες και τροποποιούν τις θεωρίες τους. Η προσωπική παρατήρηση και η περιέργεια για την προέλευση, την κατασκευή, τη μορφή, τη λειτουργία και τη χρήση των πραγμάτων είναι οι κινητήριες δυνάμεις. Τα παιδιά ενδιαφέρονται να γνωρίσουν τον εαυτό τους, τα ζώα και τα φυτά, παρατηρούν τους ζωικούς και φυτικούς οργανισμούς και παρακολουθούν την εξέλιξή τους. Μαθαίνουν για τα χαρακτηριστικά του φυσικού περιβάλλοντος, ρωτούν για τον καιρό, για τα καιρικά φαινόμενα και την επίδρασή τους στο περιβάλλον, ενδιαφέρονται για τον τεχνικό κόσμο και θέτουν ερωτήσεις για τα αντικείμενα και τις ιδιότητές τους. Με την παρατήρηση αναζητούν πληροφορίες από διάφορες πηγές, σχεδιάζουν και πραγματοποιούν έρευνες και απλά πειράματα.

Κατά τον σχεδιασμό των διδακτικών ενεργειών για τα Βιολογικά μαθήματα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η απόκτηση ουσιαστικής γνώσης από το μαθητή είναι αδύνατη, αν δε στηρίζεται σε προηγούμενες γνώσεις, εμπειρίες και βιώματά του. Η προσέγγιση της γνώσης πρέπει να γίνεται με ενεργητικό τρόπο. Η διδακτική πορεία θα πρέπει να βασίζεται στην αυτενέργεια του μαθητή, ο οποίος θα πρέπει να παρακινείται από τον εκπαιδευτικό να προσδιορίζει και να αξιοποιεί διάφορες πηγές και μέσα απόκτησης της γνώσης. Πρέπει να γίνεται προσπάθεια να συνδυάζεται η θεωρία με την πράξη, ενώ η πληροφόρηση να παρέχεται με εποπτικό τρόπο και να στοχεύει κυρίως στην απόκτηση δεξιοτήτων και κριτικής σκέψης.

Η μελέτη της Βιολογίας σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες αρθρώνεται με βάση τα βιολογικά συστήματα, η μελέτη των οποίων πρέπει να είναι ολιστική. Έννοιες που αναδεικνύονται από τη μελέτη των βιολογικών συστημάτων είναι: η διάκριση, η διαφοροποίηση, η σχέση δομής και λειτουργίας των μερών τους, η αλληλεξάρτηση, η ισορροπία. Μελετώντας την ισορροπία των βιολογικών συστημάτων αναδεικνύονται οι έννοιες της μεταβολής και της προσαρμογής, ενώ σταδιακά εισάγονται οι έννοιες της κληρονομικότητας και της εξέλιξης. Οι έννοιες αυτές, θεμελιώδεις για τη διδασκαλία της Βιολογίας, μπορούν να συμβάλλουν και στη διαθεματική προσέγγιση τη γνώσης.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Βιολογία, μέσω των εφαρμογών της, σχετίζεται με όλους τους τομείς του κοινωνικού περιβάλλοντος. Το γεγονός αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί για να προκληθεί το ενδιαφέρον του μαθητή και να εξασφαλιστεί η ενεργός συμμετοχή του στη μελέτη με τη μέθοδο project επιλεγμένων θεμάτων, μέσω των οποίων επιδιώκεται η σύνδεση και η ανάδειξη των σχέσεων μεταξύ της Βιολογίας και των άλλων Φυσικών Επιστημών ή άλλων γνωστικών περιοχών.
Στη διδασκαλία της Βιολογίας η ερμηνεία των βιολογικών φαινομένων επιχειρείται με δυο εναλλακτικές αλλά παράλληλες μεταξύ τους μεθόδους. Η μία μέθοδος ερμηνεύει τα βιολογικά φαινόμενα με αναγωγή στις ιδιότητες των ατόμων και των μορίων της ύλης, δηλαδή μελετά τα βιολογικά συστήματα με βάση τις ιδιότητες των μερών τους. Χάρη σ’ αυτήν έγινε δυνατή η κατανόηση του φαινομένου της ζωής στη βάση της φυσικοχημικής του διάστασης. Αυτό όμως είναι δύσκολο να κατανοηθεί από παιδιά επομένως συνδιάζεται με ένα είδος μελέτης, στο οποίο τα μέρη διατηρούν την αυτονομία τους και συνεξετάζονται στην αλληλεπίδρασή τους.

Δραστηριότητες αφόρμησης αποτελούν εναύσματα για την ευαισθητοποίηση των μαθητών και την πρόκληση ενδιαφέροντος σχετικά με το θέμα που πρόκειται να διδαχθεί.

Απαιτούμενα υλικά και μέσα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επιτυχή εξέλιξη των δραστηριοτήτων. Τα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι: εικόνες, διαφάνειες, προβολή βίντεο σχετικά με το θέμα, φύλλα εργασίας, βιολογικό υλικό, χρήση κατάλληλου οπτικοακουστικού υλικού και πειραμάτων, μέσα εποπτικά διδασκαλίας (Η/Υ, βιντεοπροβολέας).

Ρόλος του εκπαιδευτικού είναι να παρακολουθεί τη διαδρομή που κάθε μαθητής διανύει και να συμβάλλει στην, όσο το δυνατόν, ομαλότερη εξέλιξή της, διαμορφώνοντας το κατάλληλο πλαίσιο και υποστηρίζοντας το παιδί στις προσπάθειες και στις αναζητήσεις του. Με την ανάγνωση ποικίλου έντυπου υλικού (βιβλία, εφημερίδες, περιοδικά, επιγραφές, αφίσες, συσκευασίες προϊόντων κ.ά.) ο εκπαιδευτικός συμβάλλει στον εμπλουτισμό της γνώσης του παιδιού για το περιβάλλον του. Για να αφομοιώσουν τις κοινά αποδεκτές έννοιες της Βιολογίας τα παιδιά διανύουν μια διαδρομή, η οποία σηματοδοτείται από διαφορετικά στάδια. Σ’ αυτήν την πορεία κάνουν «λάθη», τα οποία, αν αναλυθούν προσεκτικά, μπορεί να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο που σκέπτονται τα παιδιά και να αξιοποιηθούν θετικά στο πλαίσιο της μαθησιακής διαδικασίας.

Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να προκαλεί ερωτήματα, ώστε να διερευνά τις εναλλακτικές απόψεις των μαθητών και να τους καθοδηγεί στην ανακάλυψη της σωστής εξήγησης των φαινομένων με την ορθή χρήση των εννοιών.

Με την άνοδο της ηλικίας η χρήση επιστημονικών όρων γίνεται συχνότερη. Η κατανόηση πολύπλοκων επιστημονικών εννοιών είναι στενά συνδεδεμένη με τις προϋπάρχουσες απλοϊκές θεωρίες των παιδιών γι΄ αυτό οι τελευταίες δεν πρέπει να παραβλέπονται.

Τα αντιληπτικά μοντέλα των παιδιών σχετικά με την Βιολογία, το περιβάλλον, την φύση, και οι επεξηγήσεις τους, αν αναλυθούν σύμφωνα με την λογική των παιδικών επιχειρημάτων, μπορούν να θεωρηθούν συναφή και συνεκτικά και να ονομαστούν «θεωρία». Η παιδική «θεωρία» μεταβάλλεται βαθμιαία με την ηλικία και αποκτά βιολογική βάση.

Οι «βιολογικές» απόψεις των παιδιών δομούνται με την καθημερινή εμπειρία και η απόκτηση μιας προηγμένης βιολογικής γνώσης εξαρτάται από το κοινωνικο-πολιτιστικό πλαίσιο ανάπτυξης του παιδιού (Hatano & Inagaki, 1997). Προσδιορίζοντας τις αρχικές βιολογικές απόψεις των παιδιών μπορούμε, εφαρμόζοντας κατάλληλες στρατηγικές μάθησης να διδάξουμε βιολογία σε μαθητές απο μικρή ηλικία.

Επιβεβαιώνεται η άποψη των Inagaki & Hatano (1997) πώς η βιολογική γνώση κατασκευάζεται από την εφαρμογή συμπερασμάτων καθημερινής εμπειρίας σε σχετικά πλαίσια και επηρεάζεται από ψυχολογικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή συμφωνεί με την άποψη του Keil (1992, 1994) πώς η βιολογική γνώση διαφέρει από άλλα πεδία γνώσης και αποτελεί μια αυτόνομη κτήση για το παιδί. Αν ο μαθητής κατέχει βιολογικές έννοιες (ως αυτόνομη γνώση) μπορεί να διδαχθεί με την εποικοδομιστική προσέγγιση και μέσω κατάλληλων στρατηγικών, βιολογία με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Σε μια τέτοια παιδεία, κεντρική συνιστώσα δεν μπορεί παρά να είναι η επιστήμη της Βιολογίας. Όχι γιατί τα επιτεύγματά της την έχουν καταστήσει την επιστήμη του 21ου αιώνα, αλλά κυρίως γιατί από τη μελέτη των βιολογικών αντικειμένων, απορρέει γνώση που εισχωρεί σε κάθε τομέα της ατομικής και κοινωνικής δραστηριότητας.
Πρόκειται για γνώση χάρη στην οποία ένα παιδί αποκτά συνείδηση της μοναδικότητάς του και της μοναδικότητας των συνανθρώπων του, πρόκειται για γνώση από την οποία πηγάζει η ανεκτικότητα, ο σεβασμός στο φυσικό περιβάλλον, η περιφρούρηση της ατομικής υγείας, η χαρά του να είναι κανείς ζωντανός και να το απολαμβάνει, η ικανότητα να λαμβάνει αποφάσεις κρίσιμες για τον εαυτό του και τους άλλους.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  • Ernst Mayr, Αυτή είναι η βιολογία, 2002.
  • Βασιλική Ζόγκζα, Η βιολογική γνώση στην παιδική ηλικία. Ιδέες των παιδιών και διδακτικές προσεγγίσεις, 2006.
  • www.alfavita.gr: Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΝΑ ΒΑΘΜΙΔΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ.
  • Ευαγγελία Μαυρικάκη, Μαριάννα Γκούβρα, Αναστασία Καμπούρη, Βιολογία Α΄ Γυμνασίου.
  • www.Atlaswiki.gr: οι φυσικές επιστήμες & η διατροφή."
Created by Stergios Nastopoulos on 28/02/2013 21:42

Tags Tags: Βιολογία, διδασκαλία

Pinboard

  • No posts on this pinboard yet.

Sign in here

Not a member of this network?

Alternative logins

You can use an account of a third party.

Network details

  • Search for:

  • Network name

    ΕΚΦΕ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ
    Δίκτυο καθηγητών ΠΕ04

  • Your host is

    Stergios Nastopoulos

  • Created on

    16/11/2010

  • Members

    93

  • Language

    English